Wynagrodzenie pracownika może zostać objęte egzekucją, gdy prowadzone jest postępowanie dotyczące świadczeń pieniężnych. W takim przypadku pracodawca oraz osoby odpowiedzialne za kadry mają obowiązek współpracować z komornikiem i stosować się do przekazanych mu poleceń dotyczących zajęcia pensji. Jak dokładnie wygląda procedura zajęcia wynagrodzenia przez komornika i ile pensji może zająć?

Na czym polega egzekucja sądowa z wynagrodzenia za pracę?

Egzekucja prowadzona z wynagrodzenia należy do podstawowych sposobów odzyskiwania należności i umożliwia komornikowi przekierowanie części zarobków dłużnika na rzecz wierzyciela. Postępowanie realizowane jest przez komornika działającego przy sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby zadłużonej.

Zajęcie wynagrodzenia odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w przepisach postępowania cywilnego. Komornik informuje dłużnika, że od momentu zajęcia aż do całkowitego zaspokojenia roszczenia nie może on swobodnie dysponować pensją poza częścią, która pozostaje wolna od potrąceń. Ograniczenie to obejmuje zarówno regularne wynagrodzenie, jak i dodatki wynikające ze stosunku pracy, takie jak premie, nagrody, udziały w funduszach zakładowych czy inne powtarzające się świadczenia zapewniające środki do życia.

W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych, rentowych czy okresowych, pracodawca otrzymuje informację o rodzaju roszczeń, które są odzyskiwane. Jednocześnie komornik kieruje do pracodawcy wezwanie, aby nie wypłacał dłużnikowi zajętej części wynagrodzenia, lecz przekazywał ją bezpośrednio wierzycielowi lub – jeśli w toku postępowania pojawią się kolejne zajęcia – komornikowi. Pracodawca zostaje również pouczony o skutkach niewywiązania się z tego obowiązku.

Zajęcie obejmuje wszystkie świadczenia pieniężne wypłacane pracownikowi w ramach istniejącego stosunku pracy, o charakterze cyklicznym i przeznaczone na utrzymanie.

Egzekucja z wynagrodzenia za pracę a obowiązki pracodawcy

Przy zajęciu wynagrodzenia komornik kieruje do pracodawcy wezwanie, w którym nakłada obowiązek przekazania szeregu informacji w terminie siedmiu dni. Pracodawca musi sporządzić zestawienie zarobków dłużnika z ostatnich trzech miesięcy, oddzielnie dla każdego miesiąca, uwzględniając zarówno pensję, jak i dochody z innych tytułów związanych ze stosunkiem pracy. Ma również wskazać, w jakiej wysokości i w jakich terminach potrącane kwoty będą przekazywane wierzycielowi.

Jeżeli pojawią się przeszkody uniemożliwiające przekazanie wynagrodzenia, konieczne jest przedstawienie stosownego oświadczenia wraz z informacją o ewentualnych sporach dotyczących zajętej części pensji lub o innych egzekucjach kierowanych do tego samego źródła dochodu. Każda zmiana w przedstawionych okolicznościach musi zostać niezwłocznie zgłoszona zarówno komornikowi, jak i wierzycielowi.

W konsekwencji wezwania pracodawca wypłaca pracownikowi jedynie część wynagrodzenia wolną od zajęcia, a pozostała kwota trafia bezpośrednio do wierzyciela, zgodnie z dyspozycją komornika.

Kiedy ma miejsce skuteczne zajęcie wynagrodzenia dłużnika?

Zajęcie wynagrodzenia staje się skuteczne w momencie doręczenia wezwania osobie zobowiązanej do wypłaty pensji dłużnikowi. Osoba zadłużona ma możliwość wnioskowania o umorzenie egzekucji dotyczącej przyszłych świadczeń, jeżeli ureguluje wszystkie należności wymagalne oraz wpłaci na rachunek depozytowy Ministra Finansów kwotę odpowiadającą sześciu miesięcznym świadczeniom okresowym, jednocześnie upoważniając komornika do pobrania tych środków.

Warto pamiętać, że zajęcie wynagrodzenia obowiązuje nieprzerwanie, nawet jeśli dłużnik zmieni pracę, rozpocznie wykonywanie zlecenia lub gdy zakład pracy zostanie przejęty przez inny podmiot znający treść zajęcia. Zmiana zatrudnienia nie wpływa zatem na obowiązek dokonywania potrąceń.

Po zakończeniu stosunku pracy dotychczasowy pracodawca ma obowiązek umieścić w świadectwie pracy informację o zajęciu wynagrodzenia, podając dane komornika, numer sprawy oraz wysokość dotychczas przekazanych kwot. Jeśli znane jest miejsce przyszłego zatrudnienia dłużnika, były pracodawca przekazuje nowemu pracodawcy dokumenty dotyczące zajęcia i informuje o tym komornika oraz samego dłużnika.

Nowy pracodawca, po otrzymaniu świadectwa pracy ze wzmianką o zajęciu, zawiadamia poprzedniego pracodawcę i wskazanego komornika o nawiązaniu stosunku pracy. Jeżeli świadectwo nie zostało okazane, a pracodawca dowie się o wcześniejszym miejscu zatrudnienia, również musi poinformować poprzedniego pracodawcę, chyba że otrzyma zaświadczenie potwierdzające brak zajęcia.

Skutkiem zajęcia jest to, że wobec wierzyciela egzekwującego nieważne są wszelkie rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od potrąceń, dokonane zarówno po zajęciu, jak i wcześniej — jeśli wypłata przypada już po jego dokonaniu.

Ile komornik może zabrać z wynagrodzenia za pracę na podstawie umowy o pracę?

Zgodnie z przepisami prawa pracy osoba zadłużona musi otrzymać co najmniej równowartość minimalnego wynagrodzenia, którego wysokość ustalana jest corocznie przez Radę Ministrów. Od 1 stycznia 2025 roku minimalna pensja wynosi 4 666 zł brutto, co daje 3 510,98 zł netto, i właśnie ta kwota powinna trafić do pracownika nawet wtedy, gdy jego wynagrodzenie zostało zajęte.

Przy obliczaniu potrącenia stosuje się trzy podstawowe zasady. Po pierwsze, pracownikowi pozostawia się pełną kwotę minimalnego wynagrodzenia. Po drugie, gdy zarobki przekraczają minimalną pensję, zajęciu podlega maksymalnie połowa nadwyżki. Po trzecie, w przypadku egzekucji alimentów potrąceniu podlega 60% wynagrodzenia, a ochrona minimalnego wynagrodzenia nie ma w takim przypadku zastosowania.

Warto pamiętać, że podane wartości dotyczą osób zatrudnionych na pełen etat. Jeśli pracownik wykonuje obowiązki w niepełnym wymiarze, ochrona obejmuje jedynie część jego pensji, odpowiadającą proporcjonalnie minimalnemu wynagrodzeniu, natomiast pozostała kwota może zostać przekazana komornikowi.

Pracodawca ma obowiązek prowadzić egzekucję zgodnie z przepisami, gdyż niewłaściwe działania mogą skutkować nałożeniem grzywny. Do jego obowiązków należy m.in. udzielanie odpowiedzi na korespondencję komornika, potrącanie właściwych kwot, informowanie o przeszkodach uniemożliwiających wykonanie zajęcia oraz zamieszczanie informacji o zajęciu w świadectwie pracy wydawanym pracownikowi.

Ile świadczenia może zająć komornik na podstawie umowy zlecenie?

Inaczej wygląda sytuacja osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, ponieważ w ich przypadku zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego, a nie Kodeksu pracy. Wynagrodzenie z umowy zlecenia traktowane jest jak zwykła wierzytelność, co oznacza, że podlega zajęciu w całości i zleceniodawca powinien przekazywać komornikowi pełną kwotę należną dłużnikowi.

Jeżeli jednak dochód z umowy zlecenia stanowi jedyne źródło utrzymania i jest wypłacany regularnie, można ubiegać się o objęcie go ochroną podobną do tej, jaka przysługuje wynagrodzeniu za pracę. Wymaga to złożenia do komornika stosownego oświadczenia, w którym dłużnik wskaże, że nie osiąga innych dochodów, takich jak pensja etatowa, renta czy emerytura, a wynagrodzenie z umowy zlecenia ma charakter stały, a nie dorywczy.

Po otrzymaniu takiego pisma komornik zawiadamia zleceniodawcę o ograniczeniu egzekucji, co oznacza, że do wynagrodzenia z umowy zlecenia należy stosować zasady ochrony minimalnego wynagrodzenia. Dzięki temu część dochodu pozostaje do dyspozycji dłużnika.

Zajęcie wynagrodzenia za pracę a nowy pracodawca dłużnika

Zajęcie wynagrodzenia pozostaje w mocy nawet wtedy, gdy po jego dokonaniu dłużnik zmienia miejsce zatrudnienia lub rozpoczyna współpracę w ramach umowy cywilnoprawnej. Dotyczy to również sytuacji, w której zakład pracy przechodzi na inny podmiot, o ile nowy pracodawca ma wiedzę o istniejącym zajęciu. Z tego powodu po rozwiązaniu umowy o pracę poprzedni pracodawca musi umieścić w świadectwie pracy informację o zajęciu, wskazując dane komornika, numer prowadzonej sprawy oraz kwotę już potrąconych należności.

Jeżeli wiadomo, gdzie dłużnik będzie pracował dalej, były pracodawca przesyła nowemu pracodawcy dokumenty związane z zajęciem i informuje o tym komornika oraz dłużnika. Przekazanie tych informacji skutkuje uznaniem zajęcia za dokonane również u nowego pracodawcy od chwili, gdy zawiadomienie do niego dotrze.

Nowy pracodawca, po otrzymaniu świadectwa pracy zawierającego wzmiankę o zajęciu, ma obowiązek poinformować o zatrudnieniu poprzedniego pracodawcę oraz komornika wskazanego w dokumencie. Jeżeli natomiast pracownik nie okazuje świadectwa, a pracodawca pozyska informacje o jego wcześniejszym miejscu pracy, również musi przekazać taką wiadomość poprzedniemu pracodawcy, chyba że zostanie mu przedstawione zaświadczenie potwierdzające brak zajęcia wynagrodzenia.

Sam dłużnik również ma obowiązek zgłosić komornikowi zmianę pracodawcy, co wynika z przepisów postępowania egzekucyjnego.

Niewywiązanie się z obowiązku przez pracodawcę wynikającego z postępowania egzekucyjnego względem pracownika – jaka kara?

Komornik może nałożyć na pracodawcę grzywnę do 5000 zł, jeśli ten nie realizuje obowiązków związanych z zajęciem wynagrodzenia. Sankcja ta może być ponawiana, jeżeli mimo wyznaczenia dodatkowego terminu obowiązki nadal nie są wykonywane.

Grzywna dotyczy osoby fizycznej, dlatego w przypadku pracodawców działających w formie spółek czy innych jednostek organizacyjnych podlega jej pracownik lub wspólnik odpowiedzialny za wykonanie wymaganej czynności. Jeżeli nie określono osoby odpowiedzialnej lub nie można jej ustalić, ukarane mogą zostać osoby uprawnione do reprezentowania danego podmiotu. W przypadku spółki cywilnej odpowiedzialność może ponosić każdy ze wspólników.

W firmach, w których wyodrębniono stanowisko odpowiedzialne za kadry i płace, to właśnie osoba zatrudniona na tym stanowisku odpowiada za prawidłową realizację zajęcia wynagrodzenia. Zaniedbanie tych obowiązków naraża ją nie tylko na odpowiedzialność finansową w postaci grzywny, ale także na konsekwencje wynikające z nienależytego wykonania obowiązków służbowych.

Jeżeli błędy po stronie pracodawcy spowodują szkodę po stronie wierzyciela, np. poprzez wypłacenie dłużnikowi części wynagrodzenia, która powinna zostać przekazana komornikowi, to pracodawca będzie musiał wypłacić wierzycielowi odszkodowanie. Odpowiedzialność ta spoczywa na pracodawcy niezależnie od jego formy prawnej.

Po naprawieniu szkody pracodawca może dochodzić zwrotu poniesionych kosztów od pracownika odpowiedzialnego za niewłaściwe wykonanie obowiązków. Zakres tej odpowiedzialności zależy od rodzaju winy. W przypadku winy umyślnej pracownik odpowiada w pełnej wysokości szkody, natomiast przy winie nieumyślnej odpowiedzialność jest ograniczona do trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia z dnia wyrządzenia szkody.

W efekcie pracownik działu kadr naraża się na podwójną odpowiedzialność: finansową oraz wewnętrzną w postaci kar porządkowych, jeśli nie dopilnuje procedur związanych z zajęciem wynagrodzenia.

Na czym polega wstąpienie wierzyciela w roszczenia i prawa dłużnika?

Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności uprawniony z tytułu egzekucyjnego zyskuje możliwość korzystania z uprawnień przypisanych dłużnikowi wobec pracodawcy. Na jego prośbę komornik wystawia stosowne potwierdzenie, umożliwiające dochodzenie roszczeń. W przypadku skierowania powództwa przeciwko pracodawcy konieczne jest włączenie do sprawy dłużnika, którego wynagrodzenie zostało objęte egzekucją. Pracodawca występujący w roli pozwanego ma obowiązek wskazać sądowi wszystkich pozostałych wierzycieli, którzy zajęli tę samą wierzytelność.

Na żądanie wierzyciela komornik może odebrać dłużnikowi dokumenty dotyczące zajętej wierzytelności i złożyć je do depozytu sądowego. Jeżeli wierzyciel domaga się obecności przy tej czynności, komornik informuje go o wyznaczonym terminie – czynność nie jest przeprowadzana, jeśli wierzyciel nie stawi się mimo powiadomienia.

Dłużnik musi udzielić wierzycielowi wszelkich informacji niezbędnych do skutecznego dochodzenia zajętej wierzytelności, a odmowa lub podanie nieprawdziwych danych może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą.