Do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym dochodzi przede wszystkim wtedy, gdy komornik wezwie dłużnika do przedstawienia informacji o posiadanym majątku w toku postępowania egzekucyjnego. Wykaz majątku może zostać przekazany na piśmie albo złożony ustnie do protokołu. W takim oświadczeniu należy podać informacje zgodne ze stanem faktycznym oraz objąć nimi cały majątek, którego dotyczy obowiązek ujawnienia. Złożenie oświadczenia wiąże się z koniecznością potwierdzenia jego prawdziwości i kompletności, a podanie nieprawdziwych danych może skutkować odpowiedzialnością karną.

Kiedy stosuje się oświadczenie o wykazie majątku dłużnika?

Zgodnie z art. 801 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, gdy wierzyciel lub inny uprawniony organ nie wskaże majątku, z którego możliwe byłoby uzyskanie należnego świadczenia, komornik podejmuje czynności przewidziane przez przepisy w celu ustalenia sytuacji majątkowej dłużnika. W ramach tych działań może zostać skierowane do dłużnika wezwanie do przedstawienia wykazu posiadanego majątku.

Sposób wykonania tego obowiązku określa art. 801¹ K.p.c. Wykaz majątku przekazuje się komornikowi w formie pisemnej albo składa ustnie do protokołu. Jednocześnie konieczne jest złożenie oświadczenia, że podane informacje są prawdziwe i kompletne. Przed odebraniem takiego oświadczenia komornik powinien poinformować dłużnika o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy.

Wezwanie do przedstawienia majątku może pojawić się wtedy, gdy wierzyciel nie posiada pełnej wiedzy na temat składników majątku dłużnika albo wskazane we wniosku sposoby egzekucji nie przynoszą oczekiwanego rezultatu. W takiej sytuacji komornik może wykorzystać dostępne informacje oraz rejestry, a także zwrócić się bezpośrednio do dłużnika o przedstawienie wykazu majątku.

Nie każdy dłużnik ma obowiązek samodzielnego przekazania komornikowi informacji o swoim majątku po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Taki obowiązek powstaje w związku z konkretnym wezwaniem do złożenia wykazu majątku. Po otrzymaniu wezwania należy zastosować się do wskazanego w nim sposobu oraz terminu wykonania obowiązku.

Warto odróżnić wykaz majątku składany komornikowi od sądowego wyjawienia majątku. Wykaz przekazywany w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 801¹ K.p.c. jest elementem czynności podejmowanych przez komornika. Wyjawienie majątku jest natomiast odrębną procedurą, którą regulują przede wszystkim art. 913–920 K.p.c. Może ona prowadzić do zobowiązania dłużnika przez sąd do przedstawienia wykazu oraz złożenia przyrzeczenia. Nie należy także utożsamiać tych instytucji ze spisem majątku stosowanym w innych postępowaniach, ponieważ każda z nich ma odrębne zasady zastosowania.

Jakie dokumenty należy przygotować do złożenia wykazu majątku do komornika?

Podstawą do przygotowania wykazu majątku jest wezwanie otrzymane od komornika. Przed udzieleniem odpowiedzi należy zweryfikować sygnaturę postępowania, termin na wykonanie obowiązku oraz zakres informacji wymaganych przez komornika. Jeżeli do wezwania dołączono formularz, należy sprawdzić jego treść i uwzględnić wszystkie wskazane w nim pozycje.

Do sporządzenia rzetelnego wykazu potrzebne są informacje o posiadanym majątku oraz źródłach dochodu. Należy uwzględnić między innymi nieruchomości i udziały w nieruchomościach, samochody, wartościowe przedmioty, rachunki bankowe, środki pieniężne, wynagrodzenie, emeryturę, rentę oraz inne dochody. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej należy podać informacje dotyczące jej majątku. W wykazie powinny znaleźć się także wierzytelności wobec innych osób lub firm, udziały i akcje oraz inne prawa majątkowe, jeżeli zakres wezwania obejmuje takie informacje.

Przydatne mogą być dokumenty potwierdzające dane zawarte w wykazie. W zależności od rodzaju majątku mogą to być umowy, informacje dotyczące rachunków bankowych, dokumenty pojazdów, numery ksiąg wieczystych czy dokumenty dotyczące udziałów w spółkach. Nie każdy dokument musi zostać dołączony do odpowiedzi. Należy przede wszystkim wykonać obowiązek w zakresie określonym przez komornika.

Szczególną uwagę należy zwrócić na rzeczy znajdujące się w miejscu zamieszkania dłużnika, które należą do innych osób. Dotyczy to na przykład przedmiotów będących własnością małżonka, rodziców, partnera lub innych osób. Cudzej własności nie należy wskazywać jako składnika własnego majątku. W przypadku sporu dotyczącego właściciela rzeczy pomocne mogą być faktury, umowy, potwierdzenia zapłaty oraz inne dokumenty, które potwierdzają prawo własności.

Jak złożyć wykaz majątku do komornika?

Jeżeli do wezwania dołączono formularz, należy zastosować jego układ i uzupełnić wszystkie wymagane pola. W przypadku odpowiedzi w formie odrębnego pisma jego treść powinna pozwalać na łatwe przyporządkowanie dokumentu do właściwego postępowania. Należy podać dane dłużnika, oznaczenie kancelarii komorniczej oraz sygnaturę sprawy. W piśmie trzeba także zaznaczyć, że stanowi ono odpowiedź na wezwanie do złożenia wykazu majątku, a następnie przedstawić wszystkie informacje wskazane przez komornika.

Treść wykazu powinna zawierać także wyjaśnienia dotyczące sytuacji, które mogą budzić wątpliwości, na przykład współwłasności samochodu lub innego przedmiotu. Należy dołączyć wymagane oświadczenie o prawdziwości i kompletności podanych informacji oraz złożyć podpis, jeżeli jest on konieczny przy wybranej formie odpowiedzi.

Wykaz majątku nie służy do kwestionowania zasadności długu ani do prowadzenia sporu z wierzycielem. W postępowaniu egzekucyjnym komornik wykonuje tytuł wykonawczy i co do zasady nie rozstrzyga ponownie, czy roszczenie objęte tym tytułem było zasadne. Jeżeli istnieją podstawy do zakwestionowania egzekucji, należy skorzystać z odpowiedniego środka prawnego. Nie zwalnia to jednak automatycznie z obowiązku wykonania wezwania dotyczącego wykazu majątku.

Nie należy pomijać w wykazie składników majątku tylko z powodu przekonania, że komornik nie uzyska o nich informacji. Dotyczy to między innymi rachunków bankowych, pojazdów, nieruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych. Podanie niepełnych lub nieprawdziwych danych może wiązać się z odpowiedzialnością karną, ponieważ wykaz składa się wraz z oświadczeniem o jego prawdziwości i zupełności.

Jeżeli sytuacja prawna określonego składnika majątku nie jest jednoznaczna, należy dokładnie opisać stan faktyczny. W przypadku współwłasności pojazdu można wskazać udział przysługujący poszczególnym osobom. Jeżeli rzecz została wcześniej sprzedana, należy podać datę oraz podstawę takiej czynności i wskazać dokument, który potwierdza zmianę właściciela. Takie wyjaśnienie pozwala uniknąć niejasności przy ocenie informacji zawartych w wykazie.

Jakie są terminy i koszty złożenia wykazu majątku do komornika?

Art. 801¹ Kodeksu postępowania cywilnego nie wskazuje jednego terminu, który obowiązywałby w każdej sprawie, na przykład 7 albo 14 dni. O terminie wykonania obowiązku decyduje treść konkretnego wezwania skierowanego przez komornika. Wezwanie może określać nie tylko datę, do której należy przedstawić wykaz majątku, ale także sposób wykonania tego obowiązku, na przykład przesłanie dokumentu albo osobiste stawiennictwo w kancelarii.

Jeżeli z powodu poważnej i niezależnej przeszkody nie ma możliwości wykonania wezwania w wyznaczonym terminie, nie należy pozostawiać pisma bez odpowiedzi. W takiej sytuacji należy możliwie szybko skontaktować się z kancelarią komorniczą, wyjaśnić przyczynę oraz przedstawić dokumenty, które ją potwierdzają. Może to dotyczyć między innymi hospitalizacji lub innej sytuacji, która rzeczywiście uniemożliwia wykonanie obowiązku w terminie. Ocena tego, czy dana przyczyna uzasadnia brak odpowiedzi w terminie, zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Brak reakcji na wezwanie może prowadzić do konsekwencji wykraczających poza ponowne zobowiązanie do przedstawienia wykazu. Jeżeli bez uzasadnionej przyczyny nie zostanie złożony wykaz wraz z wymaganym oświadczeniem albo nie zostanie udzielona odpowiedź na pytania komornika, na podstawie art. 801¹ § 2 K.p.c. może zostać nałożona grzywna.

Dalszy brak wykonania obowiązku może prowadzić do zastosowania kolejnych środków. Jeżeli wykaz nadal nie zostanie złożony, komornik właściwy według miejsca zamieszkania dłużnika może na wniosek wierzyciela wystąpić do sądu o zarządzenie przymusowego doprowadzenia dłużnika. Celem takiego działania jest uzyskanie wykazu majątku wraz z oświadczeniem o jego prawdziwości i kompletności.

Samo wykonanie wezwania do przedstawienia wykazu majątku nie wiąże się z koniecznością uiszczenia osobnej opłaty sądowej przez dłużnika. Nie oznacza to jednak braku kosztów w całym postępowaniu egzekucyjnym. Wydatki i opłaty związane z egzekucją podlegają rozliczeniu na podstawie odrębnych przepisów.

W przypadku otrzymania postanowienia o nałożeniu grzywny należy sprawdzić jego treść oraz pouczenie dotyczące możliwości zaskarżenia. Jeżeli wykaz został już złożony albo brak odpowiedzi wynikał z uzasadnionej przeszkody, można zakwestionować decyzję komornika za pomocą właściwego środka prawnego. Na czynności komornika co do zasady przysługuje skarga na czynności komornika, a art. 767 K.p.c. przewiduje w tym zakresie zasadniczo termin tygodniowy. Początek tego terminu zależy od okoliczności, w których osoba zainteresowana dowiedziała się o danej czynności.

Złożenie wykazu majątku przez dłużnika – jakie są następne kroki?

Złożenie wykazu majątku nie powoduje zakończenia postępowania egzekucyjnego. Informacje zawarte w dokumencie służą przede wszystkim ustaleniu składników majątku, z których może dojść do zaspokojenia należności. Jeżeli ujawniony majątek może zostać objęty egzekucją, komornik może podjąć w tym zakresie dalsze czynności zgodnie z wnioskiem wierzyciela oraz przepisami prawa.

Dalszy przebieg egzekucji zależy od rodzaju majątku wskazanego w wykazie, wysokości dochodzonej należności, wcześniejszych zajęć oraz zakresu żądań wierzyciela. W przypadku rachunku bankowego, wynagrodzenia, wierzytelności, pojazdu czy nieruchomości stosuje się odmienne zasady. Samo wskazanie określonego składnika majątku nie oznacza, że w każdej sytuacji może dojść do jego zajęcia lub sprzedaży. Znaczenie mają między innymi ograniczenia egzekucji oraz prawa osób trzecich.

Jeżeli w wykazie zostanie wskazana nieruchomość, egzekucja może obejmować kolejne etapy prowadzące do jej sprzedaży w drodze licytacji. W takim przypadku zastosowanie mają przepisy dotyczące przebiegu licytacji, warunków udziału w niej oraz skutków prawnych przysądzenia własności. Zakres dalszych czynności zależy od przebiegu konkretnego postępowania.

Jeżeli informacje zawarte w wykazie nie pozwolą ustalić majątku, który wystarczałby nawet na pokrycie kosztów egzekucji, możliwe jest zastosowanie kolejnych instrumentów przewidzianych przez przepisy. Wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiwanie majątku dłużnika. Odrębną procedurę stanowi sądowe wyjawienie majątku, które może prowadzić do zobowiązania dłużnika przez sąd do przedstawienia informacji o swoim majątku.