W postępowaniu cywilnym skuteczne dochodzenie należności finansowych wymaga nie tylko wyroku korzystnego dla wierzyciela, ale także dopełnienia określonych procedur formalnych. Pojęcia takie jak „tytuł egzekucyjny” i „klauzula wykonalności” odgrywają istotną rolę w całym procesie odzyskiwania należności. Ich właściwe zrozumienie pozwala przejść z etapu sądowego do egzekucji prowadzonej przez komornika.

Co to jest tytuł egzekucyjny i klauzula wykonalności?

Aby możliwe było wszczęcie postępowania egzekucyjnego, konieczne jest posiadanie tytułu egzekucyjnego. Nie ogranicza się on wyłącznie do prawomocnego wyroku sądowego. Przepisy zawarte w art. 777 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wskazują różne dokumenty, które mogą pełnić taką funkcję. Oprócz wyroków sądowych – zarówno prawomocnych, jak i podlegających wykonaniu – jako tytuł egzekucyjny traktowane są również ugody zawarte przed sądem, a także orzeczenia referendarzy sądowych posiadające odpowiedni status. Za równoważne uznaje się także inne akty i ugody, które zgodnie z przepisami mogą być egzekwowane przez sąd. W tym katalogu mieszczą się również określone akty notarialne.

Na podstawie obowiązujących przepisów, tytułem egzekucyjnym może być akt notarialny, w którym dłużnik dobrowolnie zobowiązuje się do spełnienia świadczenia. Dotyczy to przypadków, gdy dokument obejmuje obowiązek zapłaty oznaczonej kwoty, wydania rzeczy określonych ilościowo lub indywidualnie, przy jednoczesnym wskazaniu terminu spełnienia świadczenia lub zdarzenia warunkującego jego wykonanie. Podobny charakter ma akt, który zawiera obowiązek zapłaty sumy pieniężnej wyrażonej bezpośrednio lub poprzez klauzulę waloryzacyjną, pod warunkiem określenia zarówno zdarzenia, od którego zależy wykonanie, jak i terminu, w którym możliwe jest ubieganie się o nadanie klauzuli wykonalności. Tytuł egzekucyjny może stanowić także akt, w którym osoba trzecia, niebędąca dłużnikiem osobistym, godzi się na egzekucję z obciążonego składnika majątku w celu spłaty zobowiązania zabezpieczonego hipoteką lub zastawem.

Podstawą prowadzenia egzekucji jest dokument, który uzyskuje moc wykonawczą po nadaniu mu odpowiedniego oznaczenia przez sąd. Proces ten ma charakter formalny i techniczny. Polega na opatrzeniu odpisu orzeczenia sądowego stosownym oznaczeniem potwierdzającym jego wykonalność lub na trwałym dołączeniu odpowiedniego zaświadczenia. W przypadku elektronicznego postępowania upominawczego sytuacja wygląda nieco inaczej. Dokument wykonawczy generowany jest cyfrowo i pozostaje w systemie informatycznym sądu. Nie jest on przekazywany wierzycielowi w formie papierowej.

Co stanowi podstawę tytułu egzekucyjnego?

W sytuacjach, gdy podstawą egzekucji jest orzeczenie sądu lub referendarza, procedura nadania wykonalności nie wymaga sporządzania odrębnego postanowienia. Wystarczające jest umieszczenie odpowiedniej formuły bezpośrednio na orzeczeniu i jej podpisanie przez osobę wydającą decyzję. W takich przypadkach wykonalność potwierdzana jest zarówno graficznie, jak i formalnie.

Zasadniczo nadanie takiego oznaczenia następuje po złożeniu wniosku przez wierzyciela. Jednak w sprawach dotyczących alimentów procedura ta odbywa się z urzędu. Dokument uprawniający do egzekucji jest wówczas wydawany automatycznie, a jego egzemplarz przekazywany wierzycielowi bez konieczności podejmowania dodatkowych działań. Podobne rozwiązanie stosuje się również w przypadku orzeczeń wydanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym, gdzie niezwłocznie po ich uprawomocnieniu dokonywane jest nadanie wykonalności.

Tytuł egzekucyjny a tytuł wykonawczy

Rozpoczęcie egzekucji możliwe jest dopiero po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego możliwość jej przeprowadzenia, czyli tytułu wykonawczego. Dokument ten wydawany jest po złożeniu przez wierzyciela wniosku o nadanie odpowiedniego oznaczenia orzeczeniu lub innemu dokumentowi stanowiącemu podstawę żądania. Po jego otrzymaniu sprawa może zostać skierowana do właściwego organu wykonawczego. Odpowiedzialność za spłatę zobowiązania ciąży na osobie wskazanej w dokumencie i obejmuje cały majątek należący do niej.

Podmiot odpowiedzialny za przeprowadzenie egzekucji nie ma uprawnień do oceniania zasadności roszczenia, jego wysokości ani terminu wymagalności. Wszelkie zarzuty ze strony zobowiązanego dotyczące tych kwestii nie mogą zostać uwzględnione na etapie wykonawczym.

Oznaczenie umożliwiające egzekucję przyznawane jest przez sąd lub referendarza i stanowi potwierdzenie, że przedstawiony dokument może być podstawą działania organu wykonawczego. Może zostać wydane zarówno na wniosek wierzyciela, jak i z urzędu – w przypadkach, gdy wymaga tego charakter postępowania. Istnieje możliwość zaskarżenia decyzji sądu o nadaniu tego oznaczenia.

W przypadku, gdy egzekucja dotyczy osoby pozostającej w małżeństwie, nie może być ona prowadzona w odniesieniu do majątku wspólnego, jeśli nie został on wcześniej objęty odpowiednim orzeczeniem. Możliwe jest natomiast skierowanie działań do składników majątkowych, które stanowią wyłączną własność zobowiązanego, a także do jego dochodów pochodzących z pracy lub działalności gospodarczej.

Jak uzyskać klauzulę wykonalności?

Aby uzyskać oznaczenie umożliwiające przeprowadzenie egzekucji, należy złożyć odpowiedni wniosek do sądu, który wydał wcześniejsze rozstrzygnięcie. Taki wniosek powinien spełniać określone wymagania formalne i zostać uzupełniony o orzeczenie, którego ma dotyczyć. Zgodnie z przepisami, sąd powinien nadać oznaczenie w możliwie najkrótszym czasie, jednakże przewidziany termin trzech dni ma charakter orientacyjny i jego przekroczenie nie wiąże się z żadnymi sankcjami dla sądu.

Pierwsze uzyskanie dokumentu z odpowiednim oznaczeniem nie pociąga za sobą kosztów kancelaryjnych. W przypadku kolejnych wniosków o wydanie dokumentu z tym oznaczeniem naliczana jest opłata w wysokości 20 zł za każde rozpoczęte 10 stron dokumentu.

W określonych sytuacjach przepisy przewidują stałą opłatę wynoszącą 50 zł. Dotyczy to m.in. oznaczeń dotyczących dokumentów innych niż orzeczenia sądowe, przypadków rozszerzenia odpowiedzialności na inne osoby lub podmioty, a także przeniesienia uprawnień lub obowiązków na osoby trzecie w trakcie postępowania. Taka sama opłata obowiązuje przy wskazaniu wspólnika odpowiadającego za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem.