Postępowanie egzekucyjne ma na celu przymusowe odzyskanie świadczenia na rzecz uprawnionego, poprzez wykorzystanie składników majątkowych zobowiązanego. Uruchomienie procedury następuje na podstawie wniosku złożonego przez osobę uprawnioną, który oparty jest na tytule wykonawczym opatrzonym klauzulą wykonalności. Choć zwykle ten tryb postępowania kojarzony jest z obowiązkami ciążącymi na zobowiązanym, nie należy zapominać, że przysługują mu również określone prawa. Część z nich wiąże się z jego statusem jako uczestnika postępowania, inne mają charakter proceduralny lub wynikają z ogólnie obowiązujących norm prawnych. Przestrzeganie tych uprawnień jest obowiązkiem zarówno organu prowadzącego czynności, jak i strony domagającej się wykonania świadczenia.

Jakie prawa ma dłużnik?

W toku postępowania egzekucyjnego większość uwagi koncentruje się na działaniach podejmowanych wobec zobowiązanego, co może sugerować, że spoczywają na nim jedynie obowiązki. Nie oznacza to jednak, że jego sytuacja pozbawiona jest ochrony. Przysługujące mu prawa muszą być uwzględniane zarówno przez stronę dochodzącą roszczenia, jak i przez organ odpowiedzialny za prowadzenie czynności. Poszanowanie tych uprawnień stanowi element rzetelnego przebiegu całej procedury.

Prawo do informacji o postępowaniu egzekucyjnym

W ramach postępowania egzekucyjnego osoba zobowiązana do zapłaty powinna być świadoma podejmowanych wobec niej działań. Informacje dotyczące rozpoczęcia procedury, wysokości należności, podstawy prawnej oraz przysługujących środków prawnych, takich jak możliwość złożenia skargi, powinny być jej przekazane. Pozwala to na ocenę sytuacji i ewentualne podjęcie działań w celu ochrony własnych interesów.

Prawo do ochrony przed zbyt dużym obciążeniem

Przepisy obowiązujące w Polsce zapewniają osobom objętym egzekucją ochronę przed całkowitym pozbawieniem środków niezbędnych do codziennego funkcjonowania. W przypadku wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty czy środków zgromadzonych na koncie bankowym, stosuje się określone limity zajęcia, które pozwalają pozostawić dłużnikowi część dochodu. W praktyce oznacza to, że mimo prowadzenia egzekucji, zawsze pozostaje dostępna określona suma pieniędzy, pozwalająca zaspokoić podstawowe potrzeby.

Prawo do złożenia skargi na komornika sądowego

W sytuacji, gdy sposób prowadzenia czynności egzekucyjnych budzi zastrzeżenia, istnieje możliwość wniesienia skargi do sądu rejonowego, przy którym działa komornik. Taki krok może zostać podjęty w przypadku podejrzenia naruszenia przepisów lub przekroczenia uprawnień przez organ egzekucyjny. Zastrzeżenia mogą odnosić się do m.in. niewłaściwego zajęcia majątku, przekroczenia ustawowych limitów, czy też objęcia postępowaniem składników majątkowych nienależących do dłużnika. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia sprawy, sąd może zobowiązać komornika do zmiany sposobu działania lub cofnięcia wykonanych czynności.

Przeczytaj także: Jak wybrać dobrego komornika?

Prawo do negocjowania spłaty zadłużenia

W przypadku trudności finansowych dłużnika, istnieje możliwość nawiązania kontaktu z wierzycielem lub komornikiem w celu wypracowania bardziej przystępnych warunków spłaty zobowiązania. Może to obejmować propozycję wprowadzenia spłat ratalnych, złożenie wniosku o czasowe wstrzymanie egzekucji albo przedstawienie sugestii dotyczących redukcji naliczonych kosztów dodatkowych. Chociaż komornik nie ma uprawnień do samodzielnego rozłożenia należności na raty, może pośredniczyć w przekazaniu propozycji wierzycielowi. W wielu przypadkach podjęcie dialogu pozwala ograniczyć ryzyko dalszego pogłębiania trudności związanych z zadłużeniem.

Prawo do wstrzymania egzekucji komorniczej w przypadku spłaty długu

W przypadku spłaty zobowiązania przez osobę zadłużoną postępowanie egzekucyjne powinno zostać natychmiast zatrzymane. Aby uniknąć dalszych czynności ze strony organu egzekucyjnego, konieczne jest niezwłoczne przekazanie informacji potwierdzającej uregulowanie należności. Może to być przedstawienie potwierdzenia przelewu, uzyskanie pisemnego poświadczenia od wierzyciela lub złożenie odpowiedniego wniosku w kancelarii komorniczej. Szybka reakcja pozwala na skuteczne zakończenie procedury i uniknięcie niepotrzebnych kosztów oraz komplikacji.

Prawo do ochrony mienia rodzinnego

Nie wszystkie elementy majątku mogą zostać objęte egzekucją komorniczą. Obowiązujące przepisy chronią określone dobra, których zajęcie byłoby sprzeczne z zasadami humanitarnymi lub uniemożliwiłoby dalsze funkcjonowanie dłużnika. Ochronie podlega m.in. podstawowe wyposażenie mieszkania, środki umożliwiające wykonywanie pracy, artykuły medyczne oraz niektóre świadczenia o charakterze socjalnym. W razie naruszenia tych ograniczeń możliwe jest złożenie odpowiedniego wniosku do sądu lub zgłoszenie zastrzeżeń wobec prowadzonej czynności egzekucyjnej, co może skutkować wyłączeniem określonych przedmiotów spod dalszego postępowania.

Jakie są prawa komornika?

Egzekucja sądowa rozpoczynana jest na podstawie dokumentu uprawniającego do dochodzenia roszczenia, który musi zostać opatrzony odpowiednią klauzulą nadaną przez sąd. Po złożeniu przez wierzyciela wniosku, wraz z tym dokumentem, organ egzekucyjny ma obowiązek podjęcia działań wobec osoby wskazanej jako zobowiązana do spełnienia świadczenia. Procedura ma na celu wyegzekwowanie należności zgodnie z obowiązującymi przepisami i w granicach prawa. Jakie więc prawa przysługują komornikowi?

Prawo do egzekwowania należności

Działania podejmowane przez komornika w toku postępowania uzależnione są od treści złożonego wniosku. Organ egzekucyjny realizuje je zgodnie z zakresem wskazanym przez wierzyciela. W przypadku braku szczegółowego określenia sposobu działania, możliwe jest prowadzenie czynności w granicach określonych przepisami, z wyłączeniem egzekucji z nieruchomości. Takie postępowanie może być wszczęte wyłącznie na podstawie odrębnego żądania.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami możliwe jest skierowanie egzekucji m.in. do majątku trwałego i ruchomego, środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, dochodów z pracy, świadczeń emerytalno-rentowych, wierzytelności oraz innych form majątku, w tym udziałów w spółkach. Po dokonaniu zajęcia majątku, komornik ma prawo przystąpić do jego sprzedaży, np. poprzez aukcje komornicze, w celu zaspokojenia należności wierzyciela.

Prawo żądania złożenia wykazu majątku

W ramach prowadzonych działań egzekucyjnych możliwe jest skierowanie do osoby zadłużonej wezwania do złożenia informacji o stanie majątku. Zgodnie z przepisami, wymagane jest wskazanie wszystkich składników majątku, które mogą posłużyć do zaspokojenia dochodzonych należności. Oświadczenie takie składane jest pisemnie lub ustnie do protokołu i powinno zawierać zapewnienie o jego rzetelności oraz kompletności. W razie podania nieprawdziwych danych grozi odpowiedzialność karna.

W przypadku unikania wykonania tego obowiązku przez dłużnika możliwe jest nałożenie grzywny. Dodatkowo, na wniosek wierzyciela, komornik może podjąć czynności mające na celu ustalenie składników majątkowych dłużnika, bez konieczności jego współpracy.

Prawo komornika do otwarcia mieszkania i przeszukania odzieży dłużnika

W sytuacji, gdy realizacja czynności egzekucyjnych tego wymaga, możliwe jest zastosowanie środków polegających na otwarciu pomieszczeń należących do osoby zadłużonej oraz dokonaniu przeszukania. Działania te mogą objąć mieszkanie, inne pomieszczenia, schowki, a także rzeczy znajdujące się w posiadaniu dłużnika. W razie konieczności dopuszcza się również przeszukanie odzieży noszonej przez osobę zobowiązaną do zapłaty. Takie środki mogą zostać podjęte również wówczas, gdy istnieje ryzyko usunięcia majątku spod egzekucji lub opuszczenia miejsca przez dłużnika.

Prawo żądania informacji do prowadzenia egzekucji

Dla zapewnienia prawidłowego przebiegu czynności egzekucyjnych możliwe jest występowanie przez komornika z zapytaniami do różnych instytucji publicznych. Uzyskiwanie informacji o osobie zobowiązanej do zapłaty może obejmować dane z takich systemów jak Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dostęp do tych informacji służy ustaleniu składników majątku, które mogą zostać objęte działaniami egzekucyjnymi.

Prawo do nagrywania przeprowadzanych czynności

W trakcie wykonywania czynności poza kancelarią możliwe jest utrwalanie przebiegu działań w formie nagrania. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji związanych z dokumentowaniem stanu nieruchomości podczas jej opisu i oszacowania. Czynność taka może posłużyć jako dodatkowy dowód w prowadzonym postępowaniu oraz zapewnić większą przejrzystość działań organu egzekucyjnego.

Prawo do legitymowania osób

W ramach realizowanych obowiązków komornik może żądać okazania dokumentu tożsamości przez osoby uczestniczące w niektórych czynnościach przewidzianych w przepisach. Uprawnienie to służy ustaleniu danych personalnych w sytuacjach wymagających potwierdzenia tożsamości.

Na podstawie przepisów obowiązującej ustawy o komornikach sądowych przewidziano również możliwość osobistego doręczania pism sądowych oraz zawiadomień bezpośrednio adresatowi, z obowiązkiem uzyskania potwierdzenia odbioru i wskazania daty. Takie doręczenia odbywają się na zlecenie sądu lub na wniosek strony zobowiązanej przez sąd. Komornik może również podejmować czynności zmierzające do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania danej osoby, jeśli z takim żądaniem wystąpi sąd lub uprawniony wnioskodawca. Ponadto istnieje możliwość nadzoru nad dobrowolnymi licytacjami publicznymi, jeśli zostanie to zlecone przez ich organizatora.