W sytuacjach, gdy jedno z rodziców nie wywiązuje się z obowiązku finansowego wobec dziecka, możliwe jest skorzystanie z pomocy przewidzianej przez system wsparcia publicznego. Po ustaniu wspólnego pożycia dzieci zazwyczaj pozostają pod opieką jednego z opiekunów, natomiast drugi – o ile nie został pozbawiony praw rodzicielskich – ma prawo do kontaktu i powinność uczestnictwa w kosztach wychowania potomstwa. Gdy zasądzone lub ustalone świadczenia nie są przekazywane, istnieje możliwość wystąpienia o środki z funduszu alimentacyjnego. Mechanizm ten ma na celu częściowe zabezpieczenie potrzeb dziecka w sytuacji niewypłacalności lub uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązanego.

Czym jest fundusz alimentacyjny?

Fundusz alimentacyjny stanowi narzędzie wsparcia dla osób, które nie otrzymują należnych im świadczeń alimentacyjnych. Działa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku, dotyczącej pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Środki przeznaczone na wypłaty pochodzą z budżetu państwa i mają na celu częściowe wyrównanie braków finansowych, jakie pojawiają się w sytuacji, gdy osoba zobowiązana do płacenia alimentów nie realizuje tego obowiązku. System ten umożliwia uzyskanie wsparcia, gdy egzekucja alimentów okazuje się nieskuteczna, odciążając tym samym domowe finanse opiekunów wychowujących dzieci samodzielnie.

Jak działa fundusz alimentacyjny?

Wsparcie z funduszu alimentacyjnego może zostać udzielone w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych lub jej prawny opiekun nie otrzymuje należnych środków mimo wszczętej egzekucji komorniczej. Pomoc ta jest jednym z elementów systemu zabezpieczenia społecznego i ma na celu przeciwdziałanie trudnej sytuacji materialnej spowodowanej niewywiązywaniem się zobowiązanego z obowiązku alimentacyjnego. Skorzystanie z funduszu wymaga wykazania, że nie otrzymuje się regularnych wpłat i jest to połączone z zagrożeniem utraty stabilności finansowej osoby uprawnionej.

Kiedy można skorzystać ze świadczenia z funduszu alimentacyjnego?

Uprawnienie do otrzymania wsparcia z funduszu alimentacyjnego nie wynika z pojedynczego przypadku opóźnienia w płatności alimentów. Możliwość uzyskania świadczenia pojawia się dopiero wtedy, gdy stwierdzona zostanie nieskuteczność działań podejmowanych w celu ich wyegzekwowania. Za taki stan uznaje się sytuację, w której mimo podjętej przez komornika egzekucji, w ciągu ostatnich dwóch miesięcy nie udało się odzyskać pełnej kwoty należności wynikających z bieżących i zaległych alimentów. Brak realnych możliwości odzyskania środków, zwłaszcza w przypadku, gdy zobowiązany do zapłaty przebywa za granicą i egzekucja nie może zostać skutecznie przeprowadzona, również stanowi podstawę do ubiegania się o pomoc z funduszu.

Kto może ubiegać się o alimenty z funduszu alimentacyjnego?

Możliwość uzyskania wsparcia z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobom fizycznym posiadającym imię i nazwisko, które spełniają określone warunki wskazane w przepisach. Uprawnienie to dotyczy obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy nie ukończyli 18. roku życia lub kontynuują naukę – wówczas pomoc może być przyznana aż do 26. roku życia. W przypadku osób z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenia mogą być wypłacane bezterminowo.

W określonych sytuacjach przewidziano również możliwość objęcia pomocą cudzoziemców, o ile spełnione zostaną konkretne przesłanki. Należy do nich m.in. przebywanie na terytorium Polski na podstawie odpowiednich zezwoleń pobytowych lub uzyskanie statusu uchodźcy bądź ochrony uzupełniającej. Alternatywą jest objęcie uprawnieniem na mocy umowy międzynarodowej zawartej przez Polskę z innym państwem w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Dodatkowym wymogiem pozostaje zamieszkiwanie na terytorium kraju przez cały okres pobierania świadczeń, co dotyczy także obywateli Polski. Uprawnienie to przysługuje wyłącznie w sytuacji nieskutecznego uzyskiwania zasądzonych alimentów.

Aby możliwe było uzyskanie wsparcia z funduszu alimentacyjnego, konieczne jest spełnienie warunku dotyczącego wysokości dochodu przypadającego na osobę w rodzinie. Od 1 października 2023 roku obowiązuje nowy próg dochodowy, ustalony na poziomie 1209 zł. Wcześniej obowiązywała niższa granica, wynosząca 900 zł. Przepisy przewidują regularne dostosowanie tego progu do zmian gospodarczych. Co trzy lata następuje jego aktualizacja na podstawie wskaźnika waloryzacji, który uwzględnia łączny wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Taka metoda przeliczeń pozwala na utrzymanie realnej wartości kryterium dochodowego, tak jakby jego aktualizacja miała miejsce co roku, mimo że formalnie przeprowadza się ją rzadziej. Dzięki temu system wsparcia pozostaje dostosowany do zmieniającej się sytuacji ekonomicznej.

Jak wystąpić o wypłatę pieniędzy z funduszu alimentacyjnego?

Aby uzyskać wsparcie z funduszu alimentacyjnego, konieczne jest złożenie stosownego wniosku. Dokument ten należy przekazać do urzędu gminy lub miasta, zgodnie z miejscem zamieszkania osoby uprawnionej do świadczeń. Możliwość złożenia przysługuje zarówno osobie uprawnionej, jak i jej przedstawicielowi ustawowemu. Procedura dopuszcza formę papierową lub elektroniczną. Wniosek trafia bezpośrednio do organu wykonawczego samorządu, takiego jak wójt, burmistrz, prezydent miasta lub do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Bez tej formalności nie można liczyć na przyznanie świadczenia.

Jaka jest wysokość wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego?

Wysokość świadczenia wypłacanego z funduszu alimentacyjnego nie przekracza kwoty 500 zł miesięcznie. Środki te przekazywane są raz w miesiącu, zgodnie z terminem wskazanym w decyzji administracyjnej. Decyzja ta zostaje wydana po rozpatrzeniu wniosku, o ile został on prawidłowo wypełniony i złożony. Na podjęcie rozstrzygnięcia organ ma do 10 dni od dnia wpływu kompletnego wniosku. Wypłata odbywa się regularnie, na podstawie ustalonego harmonogramu.

Fundusz alimentacyjny a obowiązek alimentacyjny

Fundusz alimentacyjny nie pełni funkcji trwałego zastępstwa dla obowiązku alimentacyjnego ciążącego na osobie zobowiązanej. Jego działanie polega na czasowym wsparciu osób uprawnionych, gdy dochodzenie świadczeń w ramach egzekucji okazuje się nieskuteczne. Pomoc finansowa udzielana w ramach funduszu nie ma charakteru bezzwrotnego – środki wypłacone osobie uprawnionej są następnie dochodzone od dłużnika. W ten sposób fundusz realizuje zadanie zabezpieczenia bieżących potrzeb, wynikających z prawa do alimentów, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czyli alimenty z funduszu mogą być pobrane nienależnie?

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia wypłacone z funduszu mogą zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli wystąpią określone przesłanki. Taka sytuacja ma miejsce między innymi wtedy, gdy pomimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie wypłaty, środki zostały przekazane w całości lub częściowo. Do takiego stanu dochodzi także w przypadku uzyskania świadczenia w wyniku świadomego wprowadzenia w błąd, jego wypłaty bez podstawy prawnej lub w sposób rażąco niezgodny z obowiązującymi przepisami, jak również wtedy, gdy osoba pobierająca otrzymała jednocześnie alimenty z innego źródła lub świadczenie z systemu zabezpieczenia społecznego obowiązującego w innym państwie.

Nienależnie pobrane kwoty wraz z ustawowymi odsetkami muszą zostać zwrócone. Jeżeli ustalenia dotyczące zwrotu zostaną potwierdzone decyzją ostateczną, możliwe jest ich potrącanie z bieżących wypłat funduszu alimentacyjnego. Istnieje również możliwość ubiegania się o umorzenie należności, odroczenie terminu ich spłaty lub rozłożenie na raty. Decyzja w tej sprawie zależy od organu właściwego, który uwzględnia sytuację rodzinną osoby zobowiązanej. Skorzystanie z takich rozwiązań skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia należności.