Spis inwentarza to dokument sporządzany są przede wszystkim w kontekście odpowiedzialności za zobowiązania pozostawione przez spadkodawcę. Ich znaczenie wzrasta w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, gdy celem jest skorzystanie z możliwości ograniczenia odpowiedzialności majątkowej. Sporządzenie spisu inwentarza może również służyć określeniu wartości i składu spadku w sytuacji planowanego podziału spadku lub w toku postępowania sądowego dotyczącego roszczeń o zachowek.

Co to jest spis inwentarza?

Spisem inwentarza określa się urzędowy dokument zawierający szczegółowy wykaz przedmiotów należących do masy spadkowej wraz z przypisaną im wartością. Sporządzany jest przez komornika na podstawie postanowienia sądu lub na wniosek osoby, która uprawdopodobni posiadanie uprawnień spadkowych. Z wnioskiem może również wystąpić osoba uprawniona do zachowku, zapisobierca, wykonawca testamentu bądź wierzyciel posiadający pisemny dowód wierzytelności wobec spadkodawcy. Dokument uwzględnia zarówno ruchomości, jak i nieruchomości przedstawiające wartość rynkową.

W ramach spisu uwzględniany jest zarówno stan majątku, jak i obciążenia z nim związane, co pozwala na ustalenie relacji między aktywami a pasywami. Sporządzenie dokumentu ma na celu określenie zakresu odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe oraz zapobieżenie ewentualnej utracie składników spadku. W przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza możliwe staje się precyzyjne określenie wartości majątku netto, a także wysokości długów, za które ponoszona jest odpowiedzialność.

W jaki celu sporządzany jest spis inwentarza?

Spis inwentarza sporządzany jest w celu określenia, jakie elementy majątkowe zostały pozostawione przez zmarłego, jaka jest ich wartość oraz czy w skład spadku wchodzą zobowiązania, a jeśli tak – jaka jest ich wysokość. Uwzględniane są także przedmioty objęte zapisami windykacyjnymi wraz z ich wyceną. Po śmierci spadkodawcy osoba uprawniona do dziedziczenia może zdecydować o przyjęciu spadku wprost, z dobrodziejstwem inwentarza albo o jego odrzuceniu. Brak złożenia odpowiedniego oświadczenia w ciągu sześciu miesięcy od chwili uzyskania informacji o tytule powołania do spadku skutkuje automatycznym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W przypadku wyboru tej formy dziedziczenia odpowiedzialność za zobowiązania ogranicza się do wartości aktywów pozostawionych przez zmarłego. Spis inwentarza pozwala wtedy precyzyjnie ustalić granicę, w jakiej taka odpowiedzialność będzie ponoszona. Dokument ten znajduje również zastosowanie w sprawach dotyczących działu spadku oraz roszczeń o zachowek, umożliwiając ocenę wartości całej masy spadkowej przed rozpoczęciem postępowania sądowego. Sporządzenie spisu bywa szczególnie pomocne w sytuacjach, gdy między spadkobiercami występują różnice w znajomości sytuacji majątkowej zmarłego lub nie było osobistego kontaktu z nim przed śmiercią. Dzięki temu możliwe staje się uzyskanie wiarygodnych informacji jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu.

Kto może złożyć wniosek o sporządzenie spisu inwentarza?

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 637 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), możliwość domagania się sporządzenia spisu inwentarza przysługuje każdej osobie, która jest w stanie uprawdopodobnić swoje uprawnienie wynikające z relacji do spadkodawcy lub z przepisów prawa spadkowego. Dotyczy to między innymi osób powołujących się na status spadkobiercy, zapisobiercy, osoby uprawnionej do zachowku, wykonawcy testamentu, tymczasowego przedstawiciela ustanowionego na podstawie przepisów o zarządzie sukcesyjnym, a także wierzycieli dysponujących dokumentem potwierdzającym istnienie roszczenia wobec spadkodawcy.

Nie jest wymagane przedstawienie formalnego dokumentu potwierdzającego nabycie spadku, jak postanowienie sądu czy akt notarialny. Wystarczające pozostaje przedstawienie okoliczności wskazujących na możliwość dziedziczenia. Może to zostać poparte testamentem lub aktami stanu cywilnego ukazującymi pokrewieństwo ze zmarłym. W pewnych sytuacjach możliwe jest także sporządzenie spisu z urzędu, bez konieczności złożenia wniosku przez osobę uprawnioną, jeśli sąd uzna to za zasadne w świetle interesu spadkobierców, wierzycieli lub innych uczestników postępowania.

Złożenie wniosku o spis inwentarza przez komornika

Postępowanie dotyczące sporządzenia spisu inwentarza może zostać zainicjowane poprzez złożenie wniosku bezpośrednio do komornika sądowego właściwego ze względu na rewir odpowiadający sądowi rejonowemu, przy którym dany komornik działa. Taka możliwość stanowi alternatywę wobec składania wniosku do sądu spadku.

W przypadku przyjęcia wniosku, komornik niezwłocznie przystępuje do czynności, informując jednocześnie sąd spadku o podjętym działaniu. Wówczas sąd wydaje postanowienie o sporządzeniu spisu już po rozpoczęciu czynności przez komornika. Jeżeli natomiast sąd spadku postanowi o oddaleniu wniosku, jego odrzuceniu lub umorzeniu postępowania, sporządzony przez komornika dokument traktowany jest na równi ze złożonym wykazem inwentarza.

Złożenie wniosku o spis inwentarza w sądzie

Postępowanie dotyczące sporządzenia spisu inwentarza może zostać zainicjowane poprzez złożenie wniosku do sądu spadku, którym jest sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca pobytu osoby zmarłej. To ten sam sąd, który prowadzi postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. W przypadku gdy wniosek zostanie złożony przez osobę uprawnioną i spełnia wymagania formalne, sąd podejmuje decyzję o sporządzeniu spisu.

W sytuacji, gdy o sporządzenie spisu występuje wierzyciel, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, sąd może wydać stosowne postanowienie dopiero po uprzednim wysłuchaniu spadkobierców, chyba że przeprowadzenie takiego wysłuchania nie jest możliwe. Po wydaniu postanowienia, jego treść zostaje podana do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie ogłoszenia na stronie internetowej oraz na tablicy ogłoszeń właściwego sądu.

W jaki sposób komornik sporządza spis inwentarza spadku?

W treści spisu inwentarza sporządzanego przez komornika sądowego uwzględniane są składniki majątku należące do spadku, w tym zarówno rzeczy i prawa majątkowe, jak i przedmioty objęte zapisami windykacyjnymi, wraz z przypisaną im wartością. Odrębnie wykazywane są także zobowiązania spadkowe z oznaczeniem ich wysokości.

Po wszczęciu postępowania komornik działa z urzędu w celu ustalenia pełnego zakresu majątku pozostawionego przez zmarłego, posługując się dostępnymi środkami i źródłami informacji. Czynności mogą obejmować zbieranie danych od uczestników postępowania, analizę przedłożonych dokumentów, korzystanie z rejestrów publicznych, takich jak księgi wieczyste, ewidencja pojazdów, systemy bankowe oraz bazy dotyczące zadłużenia. Wszelkie składniki majątkowe ujawnione w spisie pozostają w posiadaniu osób, które nimi władają, z wyjątkiem sytuacji, gdy ruchomości zostają złożone do depozytu sądowego.

Komornik nie rozstrzyga kwestii własności poszczególnych przedmiotów, ale ogranicza się do ich zinwentaryzowania. W razie potrzeby zabezpieczenia majątku, informacja przekazywana jest sądowi właściwemu do podjęcia decyzji, a dalsze działania komornika realizowane są na podstawie wydanego przez sąd polecenia.

Jak określana jest wartość spadku?

Wartość składników majątku objętych spadkiem, w tym zarówno rzeczy ruchomych, jak i nieruchomości, ustalana jest przez komornika sądowego z wykorzystaniem operatów szacunkowych sporządzanych przez biegłych sądowych. W przypadkach, które nie wymagają specjalistycznej wiedzy, wyceny mogą być dokonywane bezpośrednio przez komornika. Dotyczy to z reguły przedmiotów łatwo wycenianych, takich jak notowane publicznie akcje czy niektóre ruchomości.

Podczas sporządzania spisu inwentarza komornik uwzględnia wartości majątku oraz długów spadkowych zgodnie ze stanem i cenami obowiązującymi w chwili śmierci spadkodawcy. Dotyczy to zarówno przedmiotów wchodzących w skład spadku, jak i tych objętych zapisami windykacyjnymi, a także zobowiązań pozostawionych przez zmarłego.

Sporządzony dokument zawiera precyzyjnie określony wykaz aktywów, czyli wartości czynnej spadku, który może obejmować także prawa będące przedmiotem sporów sądowych niedokończonych za życia spadkodawcy. Ustalona w ten sposób wartość stanowi podstawę do oceny zakresu odpowiedzialności spadkobiercy w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Czym jest uzupełniający spis inwentarza?

W sytuacji, gdy po sporządzeniu spisu inwentarza ujawnione zostaną elementy majątku lub zobowiązania, które nie zostały w nim ujęte, sąd podejmuje z urzędu decyzję o sporządzeniu dokumentu uzupełniającego. Dotyczy to zarówno pominiętych przedmiotów należących do masy spadkowej, jak i zapisów windykacyjnych czy długów, które istniały w chwili sporządzania pierwotnego spisu, ale nie zostały uwzględnione.

Uzupełnienie dokumentu pozwala na właściwe odzwierciedlenie rzeczywistego stanu majątku oraz zobowiązań pozostawionych przez zmarłego. Prawidłowe ujęcie wszystkich składników ma istotne znaczenie dla określenia zakresu odpowiedzialności osoby, która przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Jakiekolwiek braki lub nieścisłości mogą prowadzić do błędnej oceny wysokości aktywów, lub pasywów, a tym samym do nieprawidłowego wyznaczenia granic odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe.

Jaki jest koszt sporządzenia spisu inwentarza?

Złożenie wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej w ustalonej wysokości 100 złotych. Za wykonanie samego spisu komornik sądowy pobiera stałą opłatę wynoszącą 400 złotych.

Dodatkowo, za każdą rozpoczętą godzinę pracy, komornikowi przysługuje wynagrodzenie stanowiące 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Koszty te mogą zostać pokryte przez osobę składającą wniosek lub – w razie potrzeby – ściągnięte z majątku należącego do masy spadkowej.

W przypadku, gdy niezbędne okazuje się dokonanie wyceny składników majątkowych przez biegłych, konieczne jest również pokrycie wydatków związanych z przygotowaniem operatów szacunkowych. Obowiązek pokrycia tych kosztów spoczywa na wnioskodawcy.