Każde przedsiębiorstwo dąży do utrzymania płynności finansowej poprzez terminowe odzyskiwanie należności. Czasami mimo prawidłowego prowadzenia procedury windykacyjnej nie udaje się odzyskać środków. W takich sytuacjach możliwe jest przeniesienie wierzytelności na inny podmiot w drodze cesji. Czym jest cesja wierzytelności i jakie są jej zasady?

Czym jest cesja wierzytelności?

Cesja długu, określana również jako sprzedaż długu, polega na przeniesieniu prawa do wierzytelności na inny podmiot. W wyniku tego pierwotny wierzyciel traci uprawnienia wobec dłużnika, a nowy właściciel wierzytelności – cesjonariusz – nabywa wszystkie prawa związane ze stosunkiem prawnym między dłużnikiem a pierwotnym wierzycielem. Cesjonariusz może podejmować działania mające na celu odzyskanie należności zarówno na drodze polubownej, jak i w postępowaniu sądowym.

Cesja wierzytelności – kto może skorzystać z tego rozwiązania?

Z cesji wierzytelności korzystać mogą zarówno przedsiębiorstwa, jak i osoby fizyczne. Przedsiębiorstwa często stosują ją w sytuacjach, gdy odzyskanie należności od kontrahentów okazuje się niemożliwe. Przekazanie długu firmie windykacyjnej pozwala na szybsze odzyskanie części środków i zmniejszenie ryzyka finansowego. Osoby prywatne mogą skorzystać z cesji w przypadku niespłacanych pożyczek lub innych zobowiązań, powierzając dochodzenie należności specjalistom. Instytucje finansowe, w tym banki, wykorzystują cesję w przypadku problemów z odzyskaniem kredytów lub pożyczek.

Co może być przedmiotem cesji wierzytelności?

Przedmiotem cesji może być każda wierzytelność, o ile przepisy prawa lub charakter zobowiązania nie wykluczają jej przeniesienia. Umowa może także zawierać zastrzeżenie wyłączające możliwość cesji. Przenosić można wierzytelności przedawnione oraz te zabezpieczone hipoteką, zastawem lub zastawem rejestrowym. Prawo dopuszcza również cesję części wierzytelności. Strony umowy mogą zdecydować się na cesję wierzytelności przyszłych, przy czym wymagane jest istnienie stosunku prawnego, w ramach którego wierzytelność powstanie, nawet jeśli sama wierzytelność jeszcze nie istnieje w momencie zawierania umowy.

Jakie są rodzaje cesji wierzytelności?

Cesja pełna obejmuje całkowite przeniesienie prawa do wierzytelności wraz z odsetkami na cesjonariusza. Cesja częściowa polega na przeniesieniu prawa do określonej części wierzytelności, na przykład jednej faktury od dłużnika, a nie wszystkich jego zobowiązań wobec wierzyciela. Cesja warunkowa następuje pod określonym warunkiem, na przykład spłaty wierzytelności przez dłużnika, a w przypadku braku wypłacalności dłużnika cesjonariusz ma prawo dochodzić należności od cedenta.

Co to jest cesja wierzytelności przyszłych?

Cesja wierzytelności przyszłych stanowi szczególną formę przelewu, w której przedmiotem umowy mogą być zobowiązania jeszcze niewystępujące w chwili jej zawarcia. Warunkiem dokonania cesji jest istnienie stosunku prawnego, z którego wierzytelność powstanie w przyszłości.

Przekazanie wierzytelności innemu podmiotowi umożliwia przeniesienie odpowiedzialności za działania windykacyjne i zmniejsza obciążenie pierwotnego wierzyciela. Rozwiązanie to okazuje się szczególnie przydatne, gdy próby odzyskania należności nie przynoszą oczekiwanego efektu.

Co powinna zawierać umowa cesji wierzytelności?

Umowa cesji wierzytelności zawierana jest między cedentem, czyli dotychczasowym właścicielem wierzytelności, a cesjonariuszem, nabywcą tych praw. Sporządzenie umowy w formie pisemnej jest zalecane, ponieważ pozwala uniknąć nieporozumień, niejasności oraz błędnych interpretacji.

W treści umowy powinny znaleźć się data i miejsce jej zawarcia, dane stron, dokładny opis wierzytelności wraz z wskazaniem stosunku prawnego, z którego wynika dług, określenie momentu przeniesienia wierzytelności oraz ustalenie ceny cesji.

Jeżeli strony postanowią poinformować dłużnika o zmianie wierzyciela, warto ustalić, która ze stron zajmie się wszystkimi formalnościami związanymi z powiadomieniem.

Jaka jest rola dłużnika w procesie cesji wierzytelności?

Umowa cesji zawierana jest między obecnym a przyszłym wierzycielem, przy czym dłużnik nie staje się stroną takiego porozumienia, a jego zgoda nie jest wymagana, chyba że umowa przewiduje konieczność uzyskania zgody dłużnika na przeniesienie wierzytelności. Choć przepisy nie nakładają obowiązku informowania dłużnika o dokonanej cesji, zaleca się przekazanie takiej informacji. Do czasu powiadomienia dłużnik może regulować zobowiązanie na rzecz pierwotnego wierzyciela, co może utrudnić lub opóźnić prawidłową spłatę długu.

Cesja wierzytelności a komornik

W przypadku zawarcia umowy cesji wierzytelności, wobec której prowadzone jest już postępowanie sądowe przez pierwotnego wierzyciela, istotnym momentem jest doręczenie pozwu pozwanemu. Ten moment nie tylko wyznacza stan zawisłości sporu, czyli zakaz wytoczenia powództwa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, ale także wpływa na ocenę dopuszczalności zmiany podmiotu po stronie powodowej.

Skutki doręczenia pozwu określa art. 192 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że z chwilą doręczenia pozwu zbycie przedmiotu sporu nie wpływa na dalszy przebieg sprawy. Nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy wyłącznie za zgodą strony przeciwnej.

Przepis ten wywołuje wyłącznie skutki procesowe, nie modyfikując prawa materialnego ani praw rzeczowych.

Cesja wierzytelności po doręczeniu pozwu – prawomocność rozszerzona

W sytuacji, gdy cesja wierzytelności nastąpi po doręczeniu pozwu, zbywca wierzytelności może nadal dochodzić roszczenia w ramach postępowania sądowego. Wydane orzeczenie obejmuje dotychczasowe strony, ale wywołuje skutki wobec nabywcy, co określa się jako prawomocność rozszerzoną.

W praktyce oznacza to nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy. Zgodnie z art. 788 §1 kpc przejście uprawnienia należy udokumentować dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem poświadczonym notarialnie. W przypadku zawierania umowy cesji w trakcie trwającego postępowania sądowego dotyczącego przelewanej wierzytelności wskazane jest uzyskanie notarialnego poświadczenia podpisów.

W przypadku cesji wierzytelności po doręczeniu pozwu można dokonać zmiany podmiotowej po stronie powodowej, określanej jako podstawienie procesowe względne. Przepisy przewidują wstąpienie nabywcy wierzytelności w miejsce zbywcy wyłącznie za zgodą strony przeciwnej, co wymaga aprobaty wszystkich uczestników postępowania, w tym zbywcy, ponieważ nie można pozbawić dotychczasowego statusu procesowego wbrew woli strony.

Zgoda może być wyrażona w sposób dorozumiany, na przykład przez wykonywanie czynności procesowych, jednak w praktyce preferuje się jej udokumentowanie na piśmie. Nabywca wierzytelności w tym celu kieruje do sądu wniosek o zezwolenie na wejście do procesu wraz z pisemnym oświadczeniem wyrażającym zgodę przez zbywcę.

Klauzula wykonalności na rzecz nabywcy długu

Dokonanie cesji wierzytelności w trakcie postępowania, zarówno przed wydaniem tytułu egzekucyjnego, jak i po jego powstaniu, pozwala na nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności, pod warunkiem wykazania przejścia długu dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem poświadczonym urzędowo. W niektórych sytuacjach nowy wierzyciel może uniknąć konieczności wnoszenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności.

Jeśli dalsze prowadzenie egzekucji jest możliwe zgodnie z art. 804¹ i art. 804² kodeksu postępowania cywilnego, sąd odmówi nadania klauzuli, chyba że nabywca wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.

Czy można dokonać cesji po powstaniu tytułu wykonawczego lub w trakcie postępowania egzekucyjnego?

Zgodnie z art. 804² kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku cesji wierzytelności po powstaniu tytułu wykonawczego, lecz przed rozpoczęciem egzekucji, nowy wierzyciel może wnioskować o jej wszczęcie po udokumentowaniu przejścia wierzytelności dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem poświadczonym urzędowo. Brak wymaganego dokumentu skutkuje odmową wszczęcia egzekucji, przy czym nie przewidziano możliwości uzupełnienia tego braku. Na postanowienie komornika przysługuje skarga.

Zgodnie z art. 804¹ kodeksu postępowania cywilnego, przy przelewie wierzytelności objętej postępowaniem egzekucyjnym po jego wszczęciu, cesjonariusz może wejść do postępowania w miejsce cedenta za jego zgodą. Przejście wierzytelności należy udokumentować dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem poświadczonym urzędowo.

Zgoda dłużnika nie jest wymagana, ponieważ zmiana podmiotowa następuje z mocy prawa, jednak komornik zobowiązany jest powiadomić dłużnika o zmianie wierzyciela. W sytuacji braku zgody cedenta postępowanie egzekucyjne ulega umorzeniu, a nabywca wierzytelności musi wystąpić do sądu o nadanie klauzuli wykonalności na swoją rzecz.