Umowy zawierane są najczęściej między dwiema stronami, na przykład sprzedawcą i kupującym, zamawiającym i wykonawcą lub zleceniodawcą i zleceniobiorcą. W praktyce zdarzają się sytuacje, w których po jednej ze stron występuje małżeństwo, współpracownicy lub grupa osób wynajmujących mieszkanie. W takich przypadkach odpowiedzialność za zobowiązania może być wspólna, a uczestnicy umowy odpowiadają jako dłużnicy solidarni.

Na czym polega solidarna odpowiedzialność za długi wobec wierzyciela?

Odpowiedzialność solidarna występuje wtedy, gdy kilku dłużników zobowiązanych jest do wykonania tego samego świadczenia, a wierzyciel może domagać się jego spełnienia od dowolnej osoby w pełnej wysokości. Takie rozwiązanie zwiększa szanse wierzyciela na odzyskanie należności, natomiast dla dłużników wiąże się z większym ryzykiem finansowym, ponieważ każdy ponosi odpowiedzialność za całość długu. 

Jaka jest różnica pomiędzy odpowiedzialnością solidarną a w częściach równych?

W prawie cywilnym podstawową zasadą jest odpowiedzialność osobista za własne zobowiązania. Każdy dłużnik odpowiada za swoje rozliczenia i ponosi skutki finansowe w razie ich niewykonania. Przykładem może być sytuacja, gdy dwóch nabywców kupuje wspólnie samochód – każdy odpowiada za połowę ceny, a w przypadku braku innej umowy przyjmuje się podział równy. Dochodzenie należności odbywa się wówczas wobec każdego z nabywców osobno.

Ustawodawca przewidział jednak możliwość przyznania wierzycielowi większej ochrony poprzez wprowadzenie odpowiedzialności solidarnej. W takim przypadku kilku dłużników może odpowiadać w sposób umożliwiający wierzycielowi żądanie całości lub części świadczenia od wszystkich łącznie, od części z nich lub od każdego z osobna, przy czym spełnienie świadczenia przez jednego zwalnia pozostałych. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady podziału odpowiedzialności proporcjonalnie do udziału w zobowiązaniu i pozwala wierzycielowi dochodzić całej należności od jednego z dłużników, który zobowiązany jest ją uregulować.

Czy solidarność dłużników chroni wierzyciela?

Odpowiedzialność solidarna ułatwia sytuację wierzyciela, który nie musi polegać na wypłacalności wszystkich dłużników jednocześnie. Wierzyciel może wybrać osobę, która według oceny najlepiej wypełni zobowiązanie, czy to dobrowolnie, czy po interwencji komornika, przenosząc ryzyko niewypłacalności na pozostałych dłużników.

Dłużnik, który spełnił świadczenie w całości, zachowuje prawo do zwrotu części poniesionej straty od pozostałych zobowiązanych. Zgodnie z art. 376 §1 Kodeksu cywilnego, treść stosunku prawnego między współdłużnikami określa, czy i w jakich częściach może domagać się zwrotu, a w przypadku braku odmiennych ustaleń zwrot następuje w częściach równych.

W praktyce oznacza to, że majątek każdego z dłużników pozostaje taki sam jak przy podziale zobowiązania proporcjonalnie, a wierzyciel otrzymuje całość należności bez konieczności angażowania się w rozliczenia między dłużnikami. Przepływy finansowe pomiędzy dłużnikami kształtują się dopiero po zaspokojeniu wierzyciela.

Jakie zobowiązania są solidarne?

Solidarność dłużników nie występuje automatycznie i musi wynikać wprost z przepisów prawa regulujących dany stosunek prawny lub z umowy stron. W przypadku braku wskazań w ustawie lub kontrakcie stosuje się odpowiedzialność proporcjonalną, wynikającą z udziałów poszczególnych zobowiązanych.

Przykłady solidarnej odpowiedzialności w kodeksie cywilnym obejmują:

• współwłaścicieli rzeczy za zobowiązania dotyczące przedmiotu wspólnego,
• zbywcę i nabywcę przedsiębiorstwa za zobowiązania związane z jego prowadzeniem,
• współwłaścicieli urządzeń wykorzystywanych do wykonywania służebności gruntowej,
• jednostki samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa wraz z wykonawcą zadań publicznych,
• współsprawców szkody, producenta i dystrybutora za szkodę wyrządzoną produktem niebezpiecznym,
• inwestora i generalnego wykonawcę za wynagrodzenie podwykonawców robót budowlanych,
• współlokatorów za opłaty związane z najmem.

Dodatkowo solidarność może wynikać z innych aktów prawnych, na przykład małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w związku z zaspokajaniem zwykłych potrzeb rodziny, zgodnie z art. 30 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.